Waneer een vis een teken geeft van een vermoedelijke ziekte, is het handig om eerst een diagnose vast te stellen voordat u de diverse medicijnen gaat toevoegen.

Diagnose en preventie

Een witte vlek is een symptoom, wat niet betekent dat we ook de oorzaak kennen.
In de eerste plaats moeten we ons afvragen wat de oorzaak is.
Daarna kan er een juiste behandeling worden gegeven.
In het beginstadium is een ziekte beter te behandelen dan in een gevorderd stadium.
Daarom is observeren heel belangrijk.
Iedere aquariumhouder moet regelmatig naar de dieren in het aquarium kijken.
Zo wordt iets ongewoons sneller opgemerkt, en hoe sneller er iets aan de afwijkingen wordt gedaan, hoe groter de kans dat het weer helemaal goed komt.

Oorzaken en ziektenbeelden

Door diverse factoren worden vissen, evenals andere levende wezens, ziek:
- slechte waterkwaliteit (te veel nitriet of ammonium bijvoorbeeld)
- overbevolkt aquarium (te veel vissen of te weinig schuilplaatsen)
- parasitaire aandoeningen (wormen, witte stip, bacteriën)
- verkeerde voeding (vitaminegebrek, voedsel met zware metalen of bacteriën, overvoeding)

Het is belangrijk dat zo vroeg mogelijk in het ziekteproces wordt ingegrepen.

Een vis onder stress verzwakt. Aanvankelijk kan men uiterlijk nog niets waarnemen.
Maar als stress aanhoudt, zal de vis na een tijd bijvoorbeeld aan de kant van het aquarium blijven stilhangen of met toegeknepen vinnen gaan schommelen.
Hij komt niet meer eten of krijgt hiertoe geen kans omdat hij wordt verjaagd.
Als in dit stadium te lang wordt gewacht zullen de echte symptomen niet lang meer op zicht laten wachten.
De vinnen kunnen gaan rafelen , er verschijnt een zweertje op de huid of de vis ademt wat sneller.
De vissen kunnen vlak onder het wateroppervlak gaan hangen en uiteindelijk dood gaan.
Het is verstandig om zieke en nieuwe vissen onder te brengen in een quarantaineaquarium.
Er zijn namelijk heel veel ziekten die niet duidelijk zijn in het beginstadium, en pas later tot uiting komen.
Als u deze vissen direct in het aquarium hebt ondergebracht, bestaat er een risico voor de hele populatie.
In een quarantaineaquarium kunt u zonder risico medicijnen toedienen.
Bij het toedienen van medicijnen in een goed functionerend aquarium bestaat de kans dat de (gunstige) bacteriepopulatie in het filter afsterft of dat bepaalde gevoelige (maar gezonde) vissen reageren op de medicatie.
Een quarantaineaquarium is dus zeker geen overbodige luxe!

Het is een gouden regel om dode vissen zo snel mogelijk uit het aquarium te verwijderen.

Voeding

Veel vissen hebben de gewoonte om naar het glas te zwemmen als u in de buurt komt.
Het lijkt dan dat de dieren hongerig zijn, maar dit is meestal niet het geval!
Overvoeding met als gevolg een vette lever komt veel meer voor bij vissen dan uitgehongerde vissen!

Overvoeding kan zelfs de dood veroorzaken.
In de dierentuin krijgen vissen 2- a 3-maal per week eten.
Jonge dieren hebben wel dagelijks en soms zelfs meerdere keren per dag voer nodig.

Levend voedsel geven is prima, maar u kunt er ook problemen mee in huis halen.

Als vissen vervoerd worden, moeten ze eerst vasten tot hun darm helemaal leeg is.
Op die manier kunnen ze het transportwater niet erg bevuilen.
Na het vervoer is het verstandig om de voedering langzaam op te bouwen anders kunnen de vissen zich overeten en sterven.

Vitaminetekort

Vissen kunnen zelf geen vitamine C aanmaken, maar hebben deze stof wel nodig om te kunnen groeien.
Een tekort aan vitamine C geeft kromme ruggen en slappe kieuwdeksels.
Vissen die uitsluitend met droogvoer in leven worden gehouden, lopen risico op een tekort.
Droogvoer heeft namelijk een beperkte houdbaarheid.
Bij de fabricage gaan door het droogproces al veel vitamines verloren.
Laat voer nooit te oud worden omdat er dan ook vitamines verloren gaan.

Waterkwaliteit en vergiftiging

60% van de beginnende visziekten vindt een oorzaak in slechte waterkwaliteit.
Aquariumwater is niet stabiel.
Regelmatig meten van de pH en het ammoniagehalte is dan ook noodzakelijk.
Ammonia komt in het water terecht via de kieuwen en urine van de vissen, en door de afbraak van voedsel en planten.
In een biologisch filter wordt dit ammonia omgezet in het eveneens giftige nitriet en dit gaat later over in het minder giftige nitraat.
Nitraat zorgt voor de groei van de planten (en algen).
De omzetting van ammonia naar nitriet en nitraat gebeurt door bacterien die in het aquarium aanwezig zijn.
Bij een ammoniavergiftiging schieten de vissen als gekken door het water en sterven plotseling.
De overige vissen moeten dadelijk in totaal vers water worden overgebracht.
Wanneer slechts een deel van het water wordt ververst, zijn er risico’s.
als er teveel ammonia in het water zit, gekoppeld aan een lage pH, dan gaat die pH bij een gedeeltelijke waterverversing stijgen.
Ammonia wordt dan omgezet in ammoniak, dit is zeer giftig en dodelijk. In andere gevallen, zoals een nitrietvergiftiging, volstaat een gedeeltelijke waterverversing.

Nitriet neemt, net als koolmonoxide, in het bloed de plaats van zuurstof in.
Bij een nitrietvergiftiging hebben de vissen het benauwd en zoeken gezamenlijk de zuurstofrijke plaatsen op.

De gasblaasjes is herkenbaar aan luchtblaasjes in de staartvin.
Deze situatie berust op het hetzelfde principe als de caissonziekte bij duikers.
Meestal treedt deze aandoening op bij een nonchalante waterverversing.
Leidingwater uit de boiler wordt onder druk geleverd en zit vol luchtbellen.
Als nu koud water wordt gemengd met warm water, stijgt de temperatuur en vormt de aanwezige luchtbelletjes.
Die belletjes of gasblaasjes kunnen in de bloedvaten terechtkomen.
Zo’n luchtbel verstopt een bloedvat en laat geen bloed meer door.
De regio achter de bel wordt niet meer voorzien van bloed en sterft af door zuurstoftekort.
En zo ontstaat er vinrot. Bij jonge visjes gaat ook de zwemblaas stuk.
In de natuur zien we sporadisch een dergelijke toestand optreden bij algenbloei in water waarop de volle zon schijnt.

Als plotseling veel of alle vissen sterven, gaat het vaak om vergiftiging. Helaas worden deze meestal door onszelf veroorzaakt.

De achterwand van een aquarium wordt vaak gemaakt van tweecomponentenschuim.
Als dit niet goed is uitgehard, komen er stoffen in het water die de nieren aantasten en enorm giftig zijn.
Vissen met dit pit probleem zijn te herkennen aan een vochtophoping rond de ogen.
Bij de vinnen zijn blaren te zien en er is sprake van schubruigheid.
De schubben staan rechtop, net als schuurpapier. Het lijkt alsof de vissen hun vocht niet meer kwijt kunnen.

Een verkeerde dosering van medicijnen kan ook dodelijk zijn.
Houdt u daarom altijd aan de juiste dosis! Sommige medicijnen kunnen erg schadelijke bijwerkingen geven.
Dit hangt onder meer af van de gevoeligheid van de vissoort.

Verwonding

Trauma’s of verwondingen kunnen ook dodelijk zijn.
Als er in het aquarium onvoldoende schuilplaatsen zijn, zullen territoriumvormers gaan vechten met verwonding als gevolg.
Oogletsels kunnen ontstaan wanneer vissen in en plastic zak worden vervoerd, daarom moeten de hoeken van deze zak afgerond zijn.
Bij het vervoer beweegt het water, de vissen zullen zich als reactie hierop proberen klem te zwemmen in een hoek.
Bij een niet-afgeronde hoek, schuurt de plastic zak over het oog met beschadiging als gevolg.
Bij vervoer kunt u de hoeken van de zak omhoog plakken.
Bij niet ernstige gevallen kan deze oogaandoening worden behandeld door de vissen in zo zuiver mogelijk water te plaatsen om infectie te voorkomen.
Soms wordt ook wel 3 gram zout per liter water toegevoegd.
Hierdoor wordt het slijmvlies beschermd en de vis kan er continu in zwemmen.
Als het oogprobleem erger wordt, moet er een antibioticum aan te pas komen.
Dit wordt in het water gedaan. Heel soms is een operatie de enige mogelijkheid.
Als er niet behandeld wordt, komt er een putje in het oog en is het oog verloren.

Infectieziekten

Er zijn diverse infectieziekten, de oorzaken kunnen o.a. bacterieel of viraal zijn.
Een degelijk onderzoek geeft uitsluitsel en biedt meteen de mogelijkheid om een juiste therapie in te stellen.

Parasieten

In de natuur zijn de overdrachtsrisico’s klein, omdat het verspreidingsoppervlak zo groot is.
Daardoor wordt voor parasieten de kans om een nieuwe gastheer te vinden beperkt.
In het aquarium is dat niet het geval.
Daar leven veel vissen op een klein oppervlak en in een klein volume.
Worminfecties kunnen zich o.a. in de darmen voordoen.
Darmwormen nemen de vitamines weg en de jonge vissen groeien niet meer.

Onderzoek van een van de vissen is noodzakelijk.
Daarbij wordt een dun schijfje van de darm gesneden en onder de microscoop bekeken.
Daarna kan een behandeling worden gegeven, ook aan de ouderdieren.
Als dit niet gebeurd zal de ziekte worden doorgegeven aan de jongen en aan met het transport meeverhuizen naar eventuele andere aquaria.

Bij onderzoek van de uitwerpselen worden wormeieren gevonden en kan men ook bepalen om welke soort wormen het gaat.

Wormstaar vertroebelt de vissenogen en komt alleen voor bij wildvangdieren.
De wormen zitten tegen de lens aangekleefd. De vissen zien slecht, maar kunnen zich in het aquarium nog handhaven.

Eendenmosselen (die bekend staan als een goed biologisch filter) kunnen tussengastheer zijn van wormen.

Bepaalde lintwormsoorten, hebben een ingewikkelde cyclus en komen daarom vooral bij wildvangdieren voor.
Ze kunnen echter ook in het aquarium komen door de vissen levende Cyclops te voeren.
Deze voedseldiertjes zijn namelijk tussengastheer.
In een goed draaiend biologisch filter kunnen kleine kreeftachtigen zoals Cyclops en Daphnia leven.
De witte uitwerpselen van de vissen bevatten eieren, deze komen uit en worden door de Cyclops gegeten.

Kieuwwormen kunnen kortademigheid veroorzaken (dit symptoom komt ook voor bij een gebrek aan zuurstof in het water!).
Andere symptomen van kieuwwormen kunnen zijn: schuurgedrag, het dichthouden van een kieuw en met de andere klappen, hoestgedrag (alsof de vis iets naar buiten wil stoten).
Soms zien we ook slijmvorming tussen de kieuwdeksels.
De kieuwen van een vis produceren slijm als reactie op een parasiet.
Maar dat doen ze ook als het dier in te zuur of te basisch water zit.
Een kieuwworm is vrij vissoortspecifiek.
In een vijver bijvoorbeeld zullen de koi worden aangetast terwijl de goudwinde ongedeerd blijft.
Kieuwwormen zijn hermafrodiet (tweeslachtig): er is geen koppel nodig om tot voortplanting over te gaan.
Een tussengastheer is ook niet nodig. Uit een ei van deze worm komt een trilhaarlarve, die een worm wordt.
De parasiet plant zich in een aquarium heel makkelijk voort.

Kieuwwormen komen in het aquarium door een besmette vis aan te schaffen of door planten en ander materiaal besmet met wormeieren in het aquarium te brengen. Doe nooit het vervoerwater in uw aquarium!
Laat de vissen acclimatiseren in de quarantainebak door er langzaam wat water bij te doen.
Zet ze dan over in de quarantainebak en gooi het wenwater weg.
Hierdoor voorkomt u ziekten.
Als iemand een bepaalde vissoort niet in leven kan houden, is het mogelijk dat er sprake is van wormen.